Biblioteka Narodowa używa na swojej stronie plików cookies. Brak zmiany ustawień przeglądarki oznacza zgodę na ich użycie. [zamknij]

I co z tym i, czyli podwójne określniki w JHP BN

Dodał: Kacper Trzaska,

Technologia produkcji | 2 komentarze

Scott Robinson, Darwin's Shot, www.flickr.com
Scott Robinson, Darwin’s Shot, www.flickr.com (CC BY 2.0)

Bogaty zbiór określników rzeczowych stosowanych w JHP BN, sprawia że wyrażenie własności bądź ujęcia przedmiotu staje się łatwiejsze. Niejednokrotnie podczas konstruowania charakterystyki przedmiotowej pojawia się problem wyboru odpowiedniego określnika, czyli takiego który oddawałby w pełni istotę dokumentu a tym samym stanowił dopełnienie użytego tematu. Innym problemem wartym uwagi jest wybór odpowiedniego określnika, spośród grupy określników równobrzmiących w jednej ze swoich części.

Podwójny problem

Chodzi o przypadek występowania w słowniku JHP określników skonstruowanych z dwóch wyrazów połączonych ze sobą spójnikiem (a i b), przy jednoczesnym występowaniu określnika równobrzmiącego (a, b).

Lepszemu zobrazowaniu problemu posłuży poniższy przykład:

  • leczenie
  • zapobieganie i leczenie
  • zapobieganie

Są to trzy określniki rzeczowe dopuszczone do stosowania w JHP (zgodnie z notą użycia – pole 680 rekordu wzorcowego formatu MARC) po „hasłach ogólnych”. Używane są dla wskazania ujęcia tematu najczęściej po tematach z dziedziny medycyny i wyrażających choroby. O ile nie pojawia się problem z rozgraniczeniem użycia określników -leczenie (wskazanie metod leczenia chorób) i -zapobieganie (wskazanie metod zapobiegania chorobom), to przy użyciu określnika -zapobieganie i leczenie sprawa nie jest tak jednoznaczna. Opracowujący po wnikliwej analizie treści musi ocenić, czy praca łączy w sobie metody leczenia i zapobiegania. Wówczas użycie określnika -zapobieganie i leczenie byłoby zasadne. Największy problem pojawia się w momencie oceny. Kiedy można mówić o wypośrodkowaniu problemu, tak aby użyć podwójnego określnika?

 Praktyczne użycie określników

Po temacie Gruźlica stosowane były trzy ww. określniki ogólne

Gruźlica – leczenie [55 poz.]

Gruźlica – zapobieganie i leczenie [150 poz.]

Gruźlica – zapobieganie [2 poz.]

Podobnie rzecz się ma przy stosowaniu następujących określników:

  • fauna
  • fauna i flora
  • flora

Są to określniki rzeczowe dopuszczone do stosowania w JHP (zgodnie z notą użycia – pole 680 rekordu wzorcowego formatu MARC) po „nazwach geograficznych z wyjątkiem nazw państw i regionów świata i po tematach ogólnych”. Używane są dla wskazania ujęcia tematu najczęściej po tematach geograficznych i wyrażających obiekty fizjograficzne. Sytuacja jest niemal identyczna jak w poprzednim przykładzie tj. podwójny określnik łączy w sobie pole semantyczne dwóch określników pojedynczych.

Praktyczne użycie określników

Po temacie Bałtyk stosowane były trzy ww. określniki ogólne

Bałtyk – fauna [48 poz.]

Bałtyk – fauna i flora [12 poz.]

Bałtyk – flora [9 poz.]

Analogicznie przedstawia się sytuacja użycia określników:

  • zapobieganie i zwalczanie
  • zwalczanie

Są to dwa określniki rzeczowe dopuszczone do stosowania w JHP (zgodnie z notą użycia – pole 680 rekordu wzorcowego formatu MARC) po „hasłach ogólnych”.

Problem z użyciem ww. określników wyraźnie widać w przypadku tematu Palenie tytoniu.

 Praktyczne użycie określników

Po temacie Palenie tytoniu stosowane były dwa ww. określniki ogólne

Palenie tytoniu – zapobieganie i zwalczanie [107 poz.]

Palenie tytoniu – zwalczanie [8 poz.]

Każda charakterystyka przedmiotowa jest subiektywna. Słownictwo kontrolowane i sztywne reguły gramatyczne w pewnym stopniu ograniczają subiektywizm indeksatorów. Możliwość stosowania dwóch podobnych określników, sprawia że materiały na ten sam temat grupowane są w różnych miejscach. Główną zasadą katalogu przedmiotowego jest skupianie informacji w jednym miejscu, stąd taka sytuacja (dwa określniki o podobnym zakresie semantycznym) jest niedopuszczalna.

Trzy grupy określników

Omawianą część określników można podzielić na trzy robocze grupy:

1.  Określniki występujące w formie dwóch wyrazów połączonych spójnikiem, przy jednoczesnym występowaniu równobrzmiących określników w formie jednowyrazowej.

(a i b, a, b)

  • budowa / budowa i konstrukcje / budowa i organizacja
  • dialekty / dialekty i regionalizmy
  • drukarstwo /drukarstwo i edytorstwo
  • eksploatacja / obsługa i eksploatacja / obsługa
  • fauna / fauna i flora / flora
  • handel / handel i usługi
  • konkursy / konkursy i festiwale
  • konserwacja / ochrona i konserwacja
  • leczenie / zapobieganie i leczenie / zapobieganie
  • nauczanie / nauczanie i trening
  • obiekty i urządzenia / urządzenia / Urządzenia (temat)
  • regulaminy / statuty i regulaminy
  • reguły i konstytucje / konstytucje
  • szkolnictwo i oświata / oświata
  • zapobieganie i zwalczanie / zwalczanie

 Należy pamiętać, że rozważany problem nie dotyczy wszystkich spośród ww. określników. Niektóre mają zapisaną szczegółową notę stosowania w rekordzie wzorcowym, dzięki czemu ich użycie nie przysparza problemów.

2. Określniki występujące w formie dwóch wyrazów połączonych spójnikiem, przy jednoczesnym występowaniu równobrzmiących tematów w formie jednowyrazowej.

(a i b, A, B)

  • księgarstwo i antykwarstwo NU antykwarstwo (określnik)
  • narzędzia i maszyny  NU maszyny (określnik)
  • nasiona i nasiennictwo  NU nasiennictwo (określnik)
  • strategia i taktyka NU taktyka (określnik)
  • transkrypcja i transliteracja  NU transliteracja (określnik)
  • ulice i place NU place (określnik)
  • wydawnictwa i rękopisy NU rękopisy (określnik)
  • zjazdy i konferencje NU konferencje (określnik) 

3. Określniki występujące w formie dwóch wyrazów połączonych spójnikiem.

(a i b) 

  • analiza i interpretacja
  • gromadzenie i selekcja
  • kucharstwo i przetwórstwo
  • parki i ogrody
  • pomoc i ratunek
  • prądy i kierunki
  • programy i fundusze wspólnotowe
  • rodzaje i gatunki
  • style i kierunki
  • wykonanie i interpretacja
  • wykroje i wzory 

Możliwe rozwiązania

Problem przy opracowaniu rzeczowym stwarza pierwsza z wymienionych grup określników. Dopuszczona możliwość stosowania zarówno podwójnych określników oraz ich pojedynczych odpowiedników, powoduje niepotrzebne rozproszenie materiału. Rozważane jest rozwiązanie tego wyraźnego problemu na dwa sposoby:

  • rozdzielenie podwójnych określników i pozostawienie wyłącznie pojedynczych (dot. pierwszej grupy). Przy czym należy pamiętać, że taka decyzja wiąże się z ewentualnym użyciem w jednej charakterystyce przedmiotowej dwóch tematów z określnikami, które wcześniej stanowiły części podwójnego określnika.

             np. Bałtyk – fauna

                    Bałtyk – flora

                    (brak możliwości użycia hasła Bałtyk – fauna i flora)

  • usunięcie pojedynczych określników, które stanowią część podwójnych. Przy czym należy pamiętać, że taka decyzja wiąże się z ewentualnym uogólnieniem w charakterystyce przedmiotowej. Dokumenty wcześniej zgrupowane pod tematem z pojedynczym określnikiem (sytuacja gdy pojedynczy określnik całkowicie odzwierciedla tematykę książki) będą miały nadawane tematy z podwójnymi określnikami. Czyli znajdą się tam dokumenty z tematyką – a i b, a, b.

             np. Bałtyk – fauna i flora

                    (brak możliwości użycia określników fauna, flora)

  • Facebook
  • Wykop
  • Delicious
  • Twitter
  • Gwar
  • Email

2 komentarzy

  1. Kagami 14-11-2011 15:47

    Witam,
    Przyznam, że bardzo brakuje mi hasła typu Muzyka etniczna, lub Muzyka świata, które mogłoby skupiać dok. z muzyką spoza naszego kręgu kulturowego. Muzyka folkowa niespecjalnie oddaje sedno problemu, a nie zawsze można dokładnie określić przymiotnik językowo-etniczny. Czy mogą państwo zaproponować coś w zamian?

  2. Bartłomiej Włodarczyk 14-11-2011 16:20

    Taki odsyłacz całkowity (Muzyka etniczna) moglibyśmy dodać do haseł: Muzyka ludowa i Muzyka folkowa. Termin ten obejmuje te dwa rodzaje muzyki. Stworzenie oddzielnego hasła skutkowałoby problemami w doborze odpowiedniego tematu (muzyka folkowa, czy ludowa, czy też etniczna).

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>