Biblioteka Narodowa używa na swojej stronie plików cookies. Brak zmiany ustawień przeglądarki oznacza zgodę na ich użycie. [zamknij]

Kiedy to było, czyli określniki chronologiczne

Dodał: Bartłomiej Włodarczyk,

Surowce | Zostaw komentarz

SychiO, Sablier #2

SychiO, Sablier #2, http://www.flickr.com/photos/8164447@N07/5268700637 (CC BY-NC-SA 2.0)

W JHP BN występują trzy podstawowe problemy związane z opisem chronologii dokumentu.

Nadużywanie określników chronologicznych

Pierwotnie określniki chronologiczne służyły do opisu dokumentów na temat historii jakiegoś zagadnienia tzn. wskazywały na publikacje, które opisują jakieś zagadnienie z perspektywy czasu, w odróżnieniu od tych, które relacjonują stan aktualny. Jeśli mieliśmy do czynienia z książką na temat historii dziewiętnastowiecznego rolnictwa stosowaliśmy temat:

Rolnictwo – 19 w.

Z czasem określniki chronologiczne zaczęły być stosowane w odmienny sposób. Zaczęły pokazywać zarówno aspekt historyczny, jak i czas powstania dokumentu. Dziewiętnastowieczny poradnik na temat metod uprawy roli otrzymuje w opisie hasło:

Agrotechnika – metody – 19 w.

Jednak określniki chronologiczne nie są stosowane w sposób uporządkowany. Jedni opracowujący pokazują chronologię przy opisie każdej pozycji, inni nie uwzględniają jej w ogóle lub tylko w dokumentach z określonych dziedzin wiedzy. Powoduje to rozproszenie materiału i trudności w odnalezieniu wszystkich dokumentów na dany temat

W przypadku całościowej historii danego zagadnienia zgodnie z zasadami JHP BN zamiast szczegółowych określników chronologicznych powinniśmy stosować określnik – historia. W związku z coraz szerszym stosowaniem określników chronologicznych ta zasada również ulega rozmyciu. Książkę na temat historii fotografii w latach 1839-2005 możemy opisać na dwa sposoby:

1. Fotografia – 19-21 w.

2. Fotografia – historia

Przy czym tylko ten drugi sposób jest prawidłowy. Dokument prezentuje bowiem prawie całą historię fotografii od wynalezienia dagerotypii oraz talbotypii do czasów nam współczesnych.

Proponowane rozwiązanie sprowadza się do powrotu do pierwotnych zasad stosowania określników chronologicznych, czyli do opisu przy ich pomocy wyłącznie prac, które opisują dany przedmiot z perspektywy czasu, w aspekcie historycznym. Dodatkową możliwością zawężenia chronologii pozostaje ograniczenie wyszukiwania ze względu na rok wydania dokumentu. Rozwiązanie takie stosowane jest m.in. w wyszukiwarce Google i użytkownicy są zaznajomieni z jego możliwościami.

Nazwy epok często ważniejsze niż dokładna chronologia

Powszechne użycie określników chronologicznych doprowadziło też do powstania haseł o bardzo małej wartości dla użytkownika.

Kraków (woj. małopolskie ; okręg) – osadnictwo – archeologia – 25-21 w.p.n.e. ???

Odnalezienie przez opracowującego dokładnej chronologii jest często czasochłonne, a rezultaty nie wspomagają w wystarczający sposób wyszukiwania.

Dużo istotniejsza w tym przypadku jest informacja, że chodzi np. o kulturę grawecką, czyli górno paleolityczną kulturę archeologiczną. Dane te są o wiele istotniejsze dla archeologów, niż dokładna chronologia.

Podobnie niewiele mówi hasło:

Bliski Wschód – ludność – 25-12 w. p.n.e.

O wiele więcej zaś np. hasło:

Bliski Wschód – osadnictwo – epoka brązu

W przypadku epok archeologicznych często wystarczy podać tylko jej nazwę. Dokładna chronologia jest zbędna. Nieco inaczej wygląda sytuacja z okresami historycznymi oraz okresami w historii sztuki i cywilizacji, które następują po narodzeniu Chrystusa. W ich przypadku ważna jest zarówno dokładna chronologia, jak i nazwa epoki. Oba punkty dostępu mogą być wykorzystywane w wyszukiwaniu. W JHP BN zdecydowaliśmy się wprowadzić nazwy epok z historii sztuki (np. Literatura barkowa, Sztuka renesansowa itd.) oraz nazwy epok historycznych: Historia starożytna, Historia średniowieczna. W Bibliotece Narodowej hasła te będą służyły do opisu opracowań syntetycznych, opisujących całą epokę, a nie utworów z danej epoki, czy dokumentów opisujących historię jakiegoś konkretnego zagadnienia (np. uprawy zboża w średniowieczu). Ograniczyliśmy przy tym ich stosowanie do państw i jednostek geograficznych większych niż państwo. Jednak nic nie stoi na przeszkodzie, aby inne biblioteki używały tych tematów w szerszy sposób np. gromadząc pod hasłem Literatura renesansowa wszystkie utwory literackie z tego okresu, a pod hasłem Literatura renesansowa – historia wszystkie opracowania dotyczące literatury z tej epoki.

„Sztywne” określniki nie oddają dokładnie chronologii opisanej w dokumencie

W JHP BN mamy dwa rodzaje określników:

1. Wyrażane za pomocą wieków np. 18 w., 21 w. oraz

2. dla 20 wieku wyrażane w latach np. 1918-1939 r., 1956-1989 r.

Określniki wyrażane wiekami pokazują chronologię tylko w przybliżeniu, a szczegółowe dla 20 wieku są ściśle związane z historią polityczną i nie są odpowiednie w przypadku wielu dziedzin wiedzy, sztuki i działalności.

W celu ukazania zasięgu chronologicznego przedmiotu opisywanego w dokumencie zdecydowano się na wprowadzenie w JHP BN pola 648 formatu MARC21. Możemy w nim umieścić dokładny przedział czasu opisywany w dokumencie. W przypadku książki opisującej historię rzemiosła w Zakopanem i okolicach w latach 1876-1886 mogliśmy dotychczas podać w opisie rzeczowym bardzo uogólnioną charakterystykę:

Zakopane (woj.. małopolskie ; okręg) – rzemiosło – 19 w.

Podanie dokładnej chronologii jest w tym przypadku bardzo ważne, gdyż daty krańcowe opracowania to z jednej strony powstanie w Zakopanem Szkoły Snycerskiej (1876), z drugiej zaś powołanie uzdrowiska (1886). Informacje te możemy zamieścić w polu 648:

648      1876-1886

W tej chwili wykorzystanie chronologii z tego pola w procesie wyszukiwania jest bardzo ograniczone. Możemy jej używać podczas przeglądaniu indeksu. Mamy jednak nadzieję, że zmiany w oprogramowaniu bibliotecznym pozwolą na szersze zastosowanie tych danych w wyszukiwaniu np. przez słowo.

Katalog BN

Cel

Zmiany wprowadzane w zasadach stosowania określników oraz wprowadzanie nowych możliwości związanych z opisem czasu w dokumentach mają na celu dwie rzeczy. Z jednej strony uporządkowanie zasad, a tym samym ułatwienie pracy bibliotekarzom. Z drugiej zaś mają ułatwić czytelnikom wyszukiwanie książek i innych dokumentów zgromadzonych w bibliotekach. Naszym zdaniem zmiany te w wydatny sposób wpłyną na komfort i skuteczność wyszukiwania.

 

  • Facebook
  • Wykop
  • Delicious
  • Twitter
  • Gwar
  • Email

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>